Klik op de links in de tekst voor foto's (openen in nieuw venster)
Thank you dr. Zizmor! - New York City
Een bagel met creemy cheese en cinnamon sugar op Broadway tussen West 95th en 96th Street, 'mijn' buurt in the Upper West Side en dan de trap af: Metrostation 96th Street is net een sauna.
De trein downtown is vol, maar lekker koel door de airco. Het gratis krantje Metro is gevuld met showbiz, sport en politiek, dit alles smakelijk geserveerd met een vleugje seks: Britney Spears raakt de voogdij over haar kind kwijt, de coach van de basketbalploeg The Knicks wordt beschuldigd van sexual harassment en het bedrijf van burgemeester Bloomingdale zou zwangere medewerkers hebben achtergesteld.
De rit naar South Ferry duurt lang. Het krantje is uit, maar in den vreemde is alles interessant, zelfs de advertenties en aankondigingen in de wagon:
Beautiful clear skin – Let dr. Zizmor cleanup your complexion, blemishes and dark spots and you’ll say “THANK YOU DR. ZIZMOR!”
When you want to go your own way – call 1-800-DIVORCE
Do not lean on door
Assaulting MTA New York City Transit Subway Personnel is a felony punishable by up to 7 years in Prison.
Bij het eindpunt sluit de bestuurder zijn praktische mededelingen (vóór uitstappen) zangerig af als een DJ op de radio:
'have a good day, stay cool and remember: whatever your destination, happiness is the way.'
Vanaf Battery Park vang ik in de verte een eerste glimp op van het Vrijheidsbeeld. Tegenover Castle Clinton stap ik op de boot, die diep ligt vanwege de vele toeristen. De rivier is vernoemd naar Henry Hudson, de Engelse kapitein van het Nederlandse schip De Halve Maen, dat hier in 1609 aankwam, op zoek naar een doorgang naar China. Op het water zijn alle camera’s gericht op Lady Liberty. Vroeger kon je in het beeld naar boven, maar sinds 9/11 is dat verboden. Meer dan een wandeling rond de sokkel zit er niet meer in.
We vervolgen de boottocht richting Ellis Island. Ooit kwamen hier miljoenen immigranten aan. Met het uitzicht op Manhattan werden ze op dit eiland uitgebreid getest op ziektes, goed gedrag en een gezond verstand. Wie zakte voor de proef werd zonder pardon teruggestuurd naar Italië, Oekraïne of misschien zelfs Rotterdam, zonder ooit een voet aan het vasteland van Amerika te hebben gezet. Via een computer kun je een database raadplegen. Mijn achternaam komt meermaals voor, maar het betreft Fransen en Grieken, geen Nederlanders.
Eenmaal terug in Manhattan is het maar een paar blokken lopen naar Wall Street. Ik passeer een monument met een Nederlandse tekst, in 1926 onthuld ter herinnering aan het feit dat de Hollanders hier 300 jaar eerder Nieuw Amsterdam stichtten. Vanaf de trappen van de Federal Hall kijkt George Washington uit over de beurs. Op de hoek bij Nassau Street staan mannen in het zwart met hoeden, ouderwetse brillen, baarden en pijpekrullen. 'Are you Jewish, Sir?'
'Uhm... no.'
'Okay, have a nice day!'
Bij de volgende voorbijganger hebben ze beet. Hij neemt de groene tak en de citroen aan en buigt in alle windrichtingen: Baruch Atta Adonai, Melek Ha Olam, V'tzivanu Al Netilat Lulav.
Zakenmannen hebben gymschoenen aangetrokken onder hun pak. Voor veel vrouwen gaat ijdelheid boven zere voeten: bij een mantelpakje horen naaldhakken. Iedereen loopt met een telefoon aan het oor luid te praten. Toeristen bestuderen de plattegrond. Een Indiër met tulband moet ergens hard om lachen. Bouwmedewerkers houden hun helm op terwijl ze hun lunchpakket opeten. Joggers gebruiken de rijbaan. Courtesy, Professionalism, Respect. Heel even zet de politieman zijn sirene aan en de Chinees stuurt verschrikt zijn vrachtwagen aan de kant. Onverstoorbaar slurpen de koks in Chinatown op de stoep hun eten uit een bakje.
Mijn voeten doen pijn van het lopen maar dat geeft niet. Een kleine pauze dan in het plantsoen bij de City Hall, aan de voet van the Woolworth Building. 'No matter where you sit in New York you feel vibrations of great times and tall deeds'.[1] Op het dek van de Brooklyn Bridge zit een vrouw Pier 17 na te tekenen. Het verkeer raast onder ons door.
The true administration of justice is the firmest pillar of good government. Aan de achterkant van het gerechtsgebouw staan wel tien mobiele zendmasten van nieuwszenders. De zaak tegen de basketball-coach is net voorbij. De jury heeft 11,6 miljoen dollar toegewezen aan Anucha Browne Sanders wegens sexual harassment. In de krant lees ik later dat dit nog maar het 'punitatieve' deel van de claim is. Over een tijdje wordt bekeken of mevrouw recht heeft op 'an additional $9.6 million in compensatory damages'. Ze staat lachend op alle foto’s, maar haar commentaar is plechtig: 'I’m doing this for all women in the nation'.
Saint Paul’s Chapel uit 1776 is een van de oudste gebouwen van de stad. Voorbij het kleine kerkje ligt een enorm bouwterrein: Ground Zero. Waar waren wij op 11 september 2001? Ik herinner me hoe Lilian en ik op vakantie in Turkije mensen zagen dringen voor televisies op terrassen. Een film, dachten we. Pas later hoorden we wat er precies aan de hand was. 'Ze hebben er zelf om gevraagd,' zei een man in een Turkse winkel. Nu, zes jaar later, wordt er hard gewerkt, maar nog niet echt gebouwd. Toch weet ik zeker dat hier over een paar jaar nóg hogere gebouwen staan. New York laat zich niet klein krijgen.
In de hal van het Empire State Building sluit ik weer aan bij de toeristen. Niet voor het eerst moet ik mijn zakken leeghalen, riem af doen en met de handpalmen vooruit door het detectiepoortje lopen. Als vee worden we vooruit gedreven. Everybody keep on moving, go go go. Maar het uitzicht vanaf de 86e verdieping is het waard. Skyscraper National Park.
Even genoeg hebbend van de drukte neem ik de metro naar Central Park. The Dakota Building: vroeger woonden hier mensen als Leonard Bernstein en Rudolf Noerejev, maar sinds 1980 is dit de plek waar John Lennon werd doodgeschoten. Strawberry Fields Forever. Bij het geïmproviseerde monument zitten oude hippies met gitaar. Vrijwillige bijdragen zijn welkom. Met een stift geschreven op karton: 'Why lie, I need a beer.' Een stukje verder in Central Park, bij Loeb’s Boat House, geen straatartiesten. Een Heineken kost hier 6,50 dollar. Bij deze prijs en deze temperatuur smaakt het extra goed. Er valt iets uit een boom en ik kijk omhoog: recht boven me balanceert een eekhoorn op een dunne tak.
Snel naar station 50th Street. Lopend naar het Yamaha Center, boven Zara in de 54th Street op de hoek met Fifth Avenue. Na Shanghai en Utrecht gebeuren hier de laatste audities voor het Internationale Franz Liszt Pianoconcours. Binnen hoor je niets van de drukte buiten. Buiten weet je niets van de muziek binnen. 'New York is peculiarly constructed to absorb almost anything that comes along.'[1] De vader van een Taiwanese deelnemer knikt me lachend toe. Ik knik terug. 'My son already broke six string on standing piano.' Ik knik hem nog maar een keer bewonderend toe. 'Not on grand piano, but I tell him: you break string. I pay. He need more volume for concert hall.' Even later doet de zoon een goede poging om weer een snaar te breken, maar de concertvleugel van Yamaha is onverwoestbaar.
De directeur van Yamaha New York is een fan van de Marx Brothers.
'I owned a Yamaha too, you know' vertrouw ik hem toe.
'Really? Which model?'
'I had a R1. It had a real good sound.'
Hij kan zich geen piano met die naam herinneren. 'A clavinova perhaps?'
'Now I own a Honda,' zeg ik.
We zijn wat laat bij de cocktail party in het huis van de Hongaarse kunsthandelaar bij Gramercy Park. De pianisten zijn best bereid wat te spelen, maar de gastheer wijst op de nachtrust van de buren. Men zegt dat Julia Roberts hier ook een appartement heeft. Het gebouw is geheel in gotische stijl opgetrokken, het lijkt op de set van de Addam’s Family. Lurch bedient zwijgend de lift. Binnen is het lage plafond is van donker houtsnijwerk en overal staan schilderijlijsten.
'Are you a piano player as well?' vraagt Uncle Fester .
'No, I’m just a hanger-on,' antwoord ik.
'Well done! That’s the smartest option. Like with a boat. You can enjoy it while someone else pays the bills,' zegt hij en begint hard te lachen.
Een Hongaarse vertelt me uitgebreid over haar werk bij de Verenigde Naties. 'I’m just boring you!' roept ze. 'Not at all!' zeg ik.
De veelkleurige lichten blinken me tegemoet vanuit de taxi. 'Ze is maar een paar blokken lang, van Times Square tot de Vijftigste Straat, en als men Broadway zegt is dat eigenlijk alles wat bedoeld wordt en eigenlijk is het niets, slechts een kippenren en nog een rottige bovendien, maar om zeven uur ’s avonds als iedereen rent om een tafel te bemachtigen dan is er een soort geknetter van elektriciteit in de lucht en rijzen je haren je te berge als waren het voelsprieten en als je er ontvankelijk voor bent dan krijg je niet alleen alle vonken en ontladingen maar tevens de statische kriebel, het quid pro quo van het interactieve, interstitiële, ectoplasmische quantum van lichamen die elkaar in de ruimte verdringen als de sterren die de Melkweg vormen, maar dit is de Gay White Way, de top van de wereld met geen dak erboven en zelfs geen scheur of gat onder je voeten om doorheen te vallen en zeg maar dat ik het lieg. Het absoluut onpersoonlijke ervan brengt je dermate in een toestand van warm menselijk delirium dat je als een blinde knol voorwaarts rent en met je dolgeworden oren klappert.'[2] Kantoorgebouwen staan hier leeg omdat de verhuur van de buitenkant meer opbrengt dan de binnenkant. Hier telt de façade. Judge a book on its cover: Times Square is één groot billboard.
'Gaaaaawd bless America!' roept een bedelaar oprecht en hij blikkert met zijn tanden. Dat zijn pet leeg blijft kan zijn humeur niet bederven. Even later: Eten in Birdland. Het Randy Weston Trio wordt aangekondigd. Afrikaanse en Arabische ritmes vermengd met Amerikaanse jazz. Na afloop schuift de oude meester, inmiddels 81 jaar oud, bij ons aan. Lachend neemt hij de complimenten in ontvangst. 'The spirits of our ancestors that’s what it’s all about. You gotta keep in touch with your roots.' De jury van het Liszt Concours maakt zich bekend als een internationaal gezelschap van pianisten. Mr. Weston kan zich er wel in vinden. 'For me there’s no different kinds of music. Only good music and bad music.' Hij vertelt over vroeger, toen je op 52nd Street tussen 5th en 6th Avenue van de ene naar de andere club liep. Hier speelde Ella Fitzgerald, daar Charlie Parker en aan de overkant stond Thelonious Monk. 'I played with all of them.'
'Speelt u om te oefenen études van Chopin?' informeert de Hongaarse pianist.
'No,' antwoordt hij lachend. 'I’m from Brooklyn, you see.'
Bassist Alex Blake wijst op zijn bas: 'That’s my wife down there,' roept hij. Percussionist Neil Clarke vindt het allemaal best, hij gaat naar huis.
De taxichauffeur begint opeens in een Slavische taal te praten. Opzij kijkend zie ik dat hij aan het bellen is. Terwijl we door de nacht scheuren vult hij behendig zijn lijst in. Ik knoop een praatje aan over de op handen zijnde staking van taxichauffeurs, waarover ik in de metro heb gelezen. Verontwaardigd legt hij uit dat het inbouwen van een GPS-systeem, zoals de taxi-autoriteit wil, een flagrante schending is van de privacy. 'Straks kunnen ze het precies zien als ik per ongeluk iets te hard rijd. Drie keer raden wie dan de boete krijgt thuisgestuurd.' Ik geef hem volledig gelijk.
Het laatste stukje van 95th at Broadway naar mijn louche hostel leg ik lopend af in de warme nacht. Tussen de hoogbouw hier ook ouderwetse eengezinswoningen. Kennelijk wordt op donderdagochtend het huisvuil opgehaald, want overal staan vuilniszakken. Een man rookt een sigaret op een van de trappen zonder te letten op de ratten die op hoge pootjes van de ene zak naar de andere schieten. In het hostel loopt een kakkerlak over de grond. Dit is de fauna van nachtelijk Manhattan. Door de muren hoor ik het geluid van deuren en televisietoestellen. De airco geeft uitkomst: geen verkoeling, maar een sonore dreun die alle bijgeluiden uitwist. Ik val als een blok in slaap.
Tekst en foto's Jeroen Louis, 26 oktober 2007
Noten:
[1] citaat uit E.B. White, Here is New York, New York, 1999, p.19 en p.23 terug
[2] citaat uit Henry Miller, De Steenbokskeerkring, vert. John Vandenbergh, Amsterdam, 1968, p.86 terug
